Home

Λέξεις-κλειδιά

Εθνικά Κοινοβούλια

Από το 1989 συνέρχονται ανά εξάμηνο βουλευτές των αρμοδίων επιτροπών των εθνικών Κοινοβουλίων καθώς και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο πλαίσιο της Διάσκεψης των ειδικευμένων σε κοινοτικά θέματα φορέων (COSAC).

Μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Μάαστριχ, οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διευρύνθηκαν, πράγμα που επέτεινε τη σπουδαιότητα της στενότερης σύμπραξης των εθνικών κοινοβουλίων στις ευρωπαϊκές υποθέσεις. Σχετικό εξάλλου πρωτόκολλο έχει προσαρτηθεί και στη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

Βλέπε :

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Ειδική πλειοψηφία

Η ειδική πλειοψηφία αντιστοιχεί στον αριθμό των ψήφων που πρέπει να συγκεντρωθούν στα πλαίσια του Συμβουλίου, προκειμένου να εγκριθεί απόφαση όταν το προβλέπουν οι Συνθήκες. Οι ψήφοι των κρατών μελών σταθμίζονται ανάλογα με τον πληθυσμό τους, αλλά με κάποια διόρθωση υπέρ των λιγότερο πολυάνθρωπων χωρών, ως εξής : Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο 10 ψήφοι· Ισπανία 8 ψήφοι· Βέλγιο, Ελλάδα, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία 5 ψήφοι· Αυστρία και Σουηδία 4 ψήφοι· Δανία, Ιρλανδία και Φινλανδία 3 ψήφοι· Λουξεμβούργο 2 ψήφοι. Επιτυγχάνεται ειδική πλειοψηφία όταν συγκεντρώνονται 62 ψήφοι επί συνόλου 87 (71% των ψήφων).

Βλέπε:

Ομοφωνία
Στάθμιση των ψήφων στο Συμβούλιο
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ελεγκτικό Συνέδριο

Το Ελεγκτικό Συνέδριο αποτελείται από δεκαπέντε μέλη που διορίζονται για έξι χρόνια με ομόφωνη απόφαση του Συμβουλίου της Ένωσης μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ελέγχει τη νομιμότητα και την κανονικότητα των εσόδων και των δαπανών της Ένωσης, καθώς και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.

Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων (θεωρήσεις εισόδου, άσυλο, μετανάστευση και άλλες πολιτικές)

Με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ περιλήφθηκε στη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ένας νέος τίτλος (κεφάλαιο), που αφορά τους ακόλουθους τομείς:

· Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων (και ιδίως κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα)

· Έλεγχος των εξωτερικών συνόρων

· Άσυλο και μετανάστευση

· Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις.

Οι τομείς αυτοί υπάγονταν προηγουμένως στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και ως εκ τούτου υπέκειντο στη μέθοδο του «τρίτου πυλώνα». Η Συνθήκη του Άμστερνταμ τους «κοινοτικοποιεί», πράγμα που σημαίνει ότι το Συμβούλιο αποφασίζει μετά από πρόταση της Επιτροπής, προβλέπεται δε ότι θα εφαρμοσθούν εν καιρώ σε όλα τα θέματα ή σε ένα μέρος τους η διαδικασία συναπόφασης (απόφαση από κοινού με το Κοινοβούλιο) και η ειδική πλειοψηφία (εκτός αν προβλέπεται ρητή εξαίρεση). Επιπλέον το Δικαστήριο είναι στο εξής αρμόδιο για τους τομείς αυτούς του νέου τίτλου.

Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία δεν συμμετέχουν στα μέτρα που λαμβάνονται σ' αυτά τα πλαίσια. Η Δανία συμμετέχει μόνο στα μέτρα που αφορούν τις θεωρήσεις εισόδου ως υποχρεώσεις διεθνούς δικαίου, δέχεται δε κατ' αρχήν τα μέτρα που αφορούν το κεκτημένο του Σένγκεν.

Βλέπε:

Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις
Δικαστήριο
Κοινοτική και διακυβερνητική μέθοδος
Κοινοτικοποίηση
Πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ρήτρα εξαίρεσης (opting out)
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Εμβάθυνση / ολοκλήρωση

Η εμβάθυνση δηλώνει μια διεργασία που συντείνει στη σφυρηλάτηση στενότερων δεσμών μεταξύ των κρατών μελών, εδραιώνοντας και αναπτύσσοντας αυτά που τα ενώνουν (συχνά γίνεται λόγος και για ολοκλήρωση ή συνολοκλήρωση) : τελωνειακή ένωση, κοινή αγορά και συναφείς πολιτικές, στη συνέχεια ζώνη ευρώ, όλα αυτά αποτελούν μέρος αυτής της δυναμικής. Η εμβάθυνση συχνά παρουσιάζεται ως προϋπόθεση για τη διεύρυνση.

Βλέπε:

Διεύρυνση

Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο

Το ενιαίο θεσμικό πλαίσιο σημαίνει ότι η Ένωση ενεργεί μέσω κοινών οργάνων, ανεξαρτήτως πεδίου, προκειμένου να εξασφαλίζει τη λογική συνοχή και τη διαχρονική συνέχεια των δράσεών της. Το ίδιο ισχύει και για τις ενέργειες διαφοροποιημένης ολοκλήρωσης, στις οποίες δεν συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη.

Βλέπε:

Ενισχυμένη συνεργασία

Ενισχυμένη ειδική πλειοψηφία

Η ιδέα πρόβλεψης της δυνατότητας προσφυγής σε ενισχυμένη ειδική πλειοψηφία προκύπτει από την πεποίθηση ορισμένων κρατών μελών ότι η διατήρηση του κανόνα της ομοφωνίας θα οδηγούσε σε πολλές περιπτώσεις τη διευρυμένη Ένωση σε παραλυσία. Κατά συνέπεια η ομοφωνία θα μπορούσε σε ορισμένες περιπτώσεις να αντικατασταθεί από ενισχυμένη ειδική πλειοψηφία με ελάχιστο όριο μεγαλύτερο του 71% των ψήφων που χαρακτηρίζει γενικά την ψήφο κατά πλειοψηφία.

Βλέπε :

Ειδική πλειοψηφία
Ομοφωνία

Ενισχυμένη συνεργασία

Για να προαχθεί η στενότερη συνεργασία μεταξύ όσων κρατών μελών της Ένωσης επιθυμούν να προχωρήσουν πέρα από την ολοκλήρωση που προβλέπεται στις Συνθήκες έχουν αναπτυχθεί διάφορα μέσα (Κοινωνική Συμφωνία, Συμφωνίες Σένγκεν κλπ.), που επέτρεψαν στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να προχωρήσουν με διαφορετικούς ρυθμούς ή/και στόχους έξω από το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αφότου τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη του Άμστερνταμ, θεσμοθετήθηκε η προσφυγή σ' αυτή τη μέθοδο με την εισαγωγή, στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, της έννοιας της «ενισχυμένης συνεργασίας».

Η ενισχυμένη συνεργασία πρέπει να τηρεί ορισμένο αριθμό προϋποθέσεων. και συγκεκριμένα:

· να αφορά τομέα που δεν υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Κοινότητας·

· να συντείνει στην υλοποίηση των στόχων της Ένωσης·

· να σέβεται τις αρχές των Συνθηκών·

· να χρησιμοποιείται μόνο ως έσχατο μέσο·

· να αφορά την πλειονότητα των κρατών μελών.

Στο πλαίσιο της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η έναρξη ενισχυμένης συνεργασίας ψηφίζεται από το Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία, μετά από πρόταση της Επιτροπής και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Σε όλες τις περιπτώσεις, κάθε κράτος μέλος μπορεί να εναντιωθεί για σπουδαίους λόγους εθνικής πολιτικής στην έναρξη ενισχυμένης συνεργασίας. Το Συμβούλιο πάντως, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία, μπορεί να παραπέμψει το θέμα στο Συμβούλιο συνερχόμενο σε επίπεδο αρχηγών κράτους και κυβερνήσεως, ή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, προκειμένου να ληφθεί ομόφωνη απόφαση.

Βλέπε :

Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο
Ευρώπη «α λα καρτ»
Ευρώπη «μεταβλητής γεωμετρίας»
Ευρώπη «πολλών ταχυτήτων»

Επικουρικότητα και αναλογικότητα

Η αρχή της επικουρικότητας έχει ως στόχο να εξασφαλίσει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στον πολίτη, ενώ ελέγχεται διαρκώς ότι η δράση που αναλαμβάνεται σε κοινοτικό επίπεδο δικαιολογείται σε σχέση με τις δυνατότητες που προσφέρονται σε εθνική, περιφερειακή ή τοπική κλίμακα. Συγκεκριμένα, πρόκειται για την αρχή σύμφωνα με την οποία η Ένωση ενεργεί - εκτός στους τομείς που υπάγονται στην αποκλειστική της αρμοδιότητα - μόνον όταν η δράση της θα είναι πιο αποτελεσματική από τυχόν δράση σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Συνδέεται στενά με την αρχή της αναλογικότητας, που προϋποθέτει ότι η δράση της Ένωσης δεν πρέπει να υπερβαίνει ό,τι είναι αναγκαίο για να επιτευχθούν οι στόχοι της Συνθήκης.

Επιτροπή των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών, που ιδρύθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχ, αποτελείται από 222 αντιπροσώπους των αρχών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι διορίζονται ομόφωνα από το Συμβούλιο για 4 χρόνια βάσει πρότασης των κρατών μελών. Τη συμβουλεύεται το Συμβούλιο ή η Επιτροπή σε τομείς που άπτονται περιφερειακών και τοπικών συμφερόντων, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης, της νεολαίας, του πολιτισμού, της δημόσιας υγείας, της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

Από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ πρέπει να ζητείται η γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών σε περισσότερους τομείς : περιβάλλον, Κοινωνικό Ταμείο, επαγγελματική κατάρτιση, διασυνοριακή συνεργασία και μεταφορές.

Επιπλέον η Επιτροπή των Περιφερειών μπορεί να διατυπώνει γνώμες και με δική της πρωτοβουλία.

Επιτροπολογία

Σύμφωνα με τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όταν η εκτέλεση της κοινοτικής νομοθεσίας εναπόκειται στην Κοινότητα και όχι - όπως κατά κανόνα συμβαίνει - στα κράτη μέλη, το Συμβούλιο αναθέτει το σχετικό έργο στην Επιτροπή. Στην πράξη, κάθε νομοθετικό κείμενο προσδιορίζει την έκταση των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων που ανατίθενται τοιουτοτρόπως στην Επιτροπή καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οφείλει να τις ασκήσει. Συχνά προβλέπεται σ' αυτή τη συνάρτηση να επικουρείται η Επιτροπή από ειδική επιτροπή, σύμφωνα με διαδικασία που επονομάζεται «διαδικασία επιτροπολογίας».

Οι εν λόγω επιτροπές απαρτίζονται από αντιπροσώπους των κρατών μελών και προεδρεύονται από την Επιτροπή.

Εποικοδομητική αποχή (θετική αποχή)

Στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, εποικοδομητική αποχή σημαίνει το να απέχει ένα κράτος μέλος κατά την ψηφοφορία στα πλαίσια του Συμβουλίου, χωρίς όμως η αποχή του να παρακωλύει την επίτευξη ομοφωνίας.

Το εν λόγω κράτος μέλος δεν υποχρεούται να εφαρμόσει την απόφαση, οφείλει όμως να αποδεχθεί ότι η απόφαση αυτή δεσμεύει την Ένωση. Ως εκ τούτου, το κράτος μέλος πρέπει να απέχει από οποιαδήποτε ενέργεια που ενδέχεται να συγκρούεται με τη δράση της Ένωσης που βασίζεται σ' αυτήν την απόφαση.

Ευανάγνωστο των Συνθηκών (απλούστευση των Συνθηκών)

Συχνά θίγεται το θέμα του ευανάγνωστου των Συνθηκών, λόγω του χαρακτήρα του κοινοτικού νομοθετικού οικοδομήματος, που εδράζεται σε διαδοχικές συνθήκες, καθεμιά από τις οποίες συμπληρώνει τις προηγούμενες αλλά και τις τροποποιεί, δημιουργώντας έτσι κάπου-κάπου αμφιβολίες ως προς την ορθή τους ερμηνεία και διαταράσσοντας την κατανόηση του συνόλου.

Βλέπε :

Απλούστευση της νομοθεσίας
Διαφάνεια

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ή απλώς Επιτροπή, είναι ένα όργανο με εξουσίες πρωτοβουλίας, εκτέλεσης, διαχείρισης και ελέγχου, που ενσαρκώνει το γενικό συμφέρον της Ευρώπης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαρτίζεται από 20 ανεξάρτητα μέλη (2 μέλη για τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο και 1 μέλος για καθένα από τα άλλα κράτη), μεταξύ των οποίων ένας είναι Πρόεδρος και δύο Αντιπρόεδροι. Διορίζεται για 5 χρόνια, με κοινή συμφωνία των κρατών μελών, και κατά την ανάληψη των καθηκόντων της υπόκειται σε ψήφο έγκρισης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενώπιον του οποίου είναι υπεύθυνη. Το σώμα των επιτρόπων επικουρείται από διοικητικό μηχανισμό αποτελούμενο από γενικές διευθύνσεις και ειδικευμένες υπηρεσίες, το προσωπικό των οποίων είναι μοιρασμένο κυρίως μεταξύ Βρυξελλών και Λουξεμβούργου.

Βλέπε :

Ανάληψη καθηκόντων της Επιτροπής
Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Σύνθεση της Επιτροπής

Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχ, όπου παρουσιάζεται ως «νέα φάση στη διαδικασία μιας διαρκώς στενότερης ένωσης των λαών της Ευρώπης». Εδράζεται σε τρεις «πυλώνες», ο πρώτος από τους οποίους καλύπτει την παραδοσιακή κοινοτική διάσταση (Κοινή Γεωργική Πολιτική, μεταφορές, Εσωτερική Αγορά κλπ.), ο δεύτερος την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας, και ο τρίτος την αστυνομική και δικαστική συνεργασία. Ο δεύτερος και ο τρίτος πυλώνας διαφέρουν από τον πρώτο κατά τις διατάξεις που τους διέπουν.

Βλέπε :

Κοινοτική και διακυβερνητική μέθοδος
Πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ευρωπαϊκή Κοινότητα

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα γεννήθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχ, αντικαθιστώντας την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Καλύπτει μεταξύ άλλων τα εξής πεδία : γεωργία, τελωνειακή ένωση, περιβάλλον, μεταφορές, ανταγωνισμό, ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, προστασία καταναλωτών, νομισματική πολιτική, κοινή εμπορική πολιτική, κ.ά. Όλες αυτές οι πολιτικές συναποτελούν το λεγόμενο πρώτο (ή κοινοτικό ) πυλώνα. Αντιθέτως, δεν εμπίπτουν στον πρώτο πυλώνα και ως εκ τούτου διέπονται από διαφορετικούς κανόνες η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας και η αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικά θέματα.

Βλέπε :

Κοινοτική και διακυβερνητική μέθοδος
Πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελείται από αντιπροσώπους των 370 εκατομμυρίων πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι εκλέγονται με άμεση καθολική ψηφοφορία από το 1979. Αριθμεί σήμερα 626 μέλη, που κατανέμονται ανάλογα με τον πληθυσμό των κρατών μελών, αλλά με κάποια διόρθωση υπέρ των λιγότερο πολυάνθρωπων χωρών.

Οι κύριες αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι οι ακόλουθες:

· συμπράττει με το Συμβούλιο στη νομοθετική διαδικασία με διάφορους τρόπους, συχνά ως συννομοθέτης

· ασκεί εξουσία ελέγχου των δραστηριοτήτων της Ένωσης μέσω του διορισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (και της δυνατότητας να ψηφίσει πρόταση μομφής εις βάρος της) καθώς και μέσω των γραπτών ή προφορικών ερωτήσεων που απευθύνει στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο.

· μοιράζεται με το Συμβούλιο τις εξουσίες στα θέματα προϋπολογισμού· ειδικότερα, ψηφίζει τον ετήσιο προϋπολογισμό, τον καθιστά εκτελεστό με την υπογραφή του Προέδρου του, και ελέγχει την εκτέλεσή του μέσω της ψήφισης απαλλαγής της Επιτροπής.

Τέλος, μπορεί να προβεί στη σύσταση έκτακτων εξεταστικών επιτροπών, οι εξουσίες των οποίων δεν περιορίζονται στη δραστηριότητα των κοινοτικών οργάνων αλλά μπορεί να αφορούν και τη δράση των κρατών μελών στην εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών.

Τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκλέγονται από ενιαία εθνική λίστα ή από λίστες κατά περιφέρειες, ανάλογα με τη χώρα.

Βλέπε :

Ανάληψη καθηκόντων της Επιτροπής
Εθνικά κοινοβούλια

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι συνεδρίαση των αρχηγών κράτους και κυβερνήσεως των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Καθιερώθηκε με το τελικό ανακοινωθέν της Συνάντησης Κορυφής του Παρισιού τον Δεκέμβριο 1974, ως διάδοχο σχήμα της πρακτικής των ευρωπαϊκών Διασκέψεων Κορυφής που χαρακτήριζε την περίοδο

1961 - 1974. Η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη επισφράγισε νομικά την ύπαρξή του, το θεσμοθέτησε δε επίσημα η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνέρχεται τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο, προκειμένου να δίνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τις απαραίτητες ωθήσεις για την ανάπτυξή της και να καθορίζει γενικούς πολιτικούς προσανατολισμούς.

Βλέπε:

Διακυβερνητική Διάσκεψη (ΔΚΔ)

Ευρώπη «α λα καρτ»

Όπως ο όρος Ευρώπη «μεταβλητής γεωμετρίας», έτσι και ο όρος Ευρώπη «α λα καρτ» εκφράζει έναν τρόπο διαφοροποιημένης προσέγγισης σύμφωνα με τον οποίο τα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να διαλέξουν, όπως από κατάλογο εστιατορίου, τους τομείς πολιτικής στους οποίους θα ήθελαν να συμμετάσχουν, διατηρώντας παράλληλα μόνο έναν ελάχιστο αριθμό κοινών στόχων.

Βλέπε:

Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο
Ενισχυμένη συνεργασία
Σκληρός πυρήνας

Ευρώπη «μεταβλητής γεωμετρίας»

Ο όρος Ευρώπη «μεταβλητής γεωμετρίας» εκφράζει έναν τρόπο ολοκλήρωσης, που αναγνωρίζει την ύπαρξη διαφορών μεταξύ μιας ομάδας κρατών μελών που θέλουν να προχωρήσει περισσότερο και άλλων κρατών μελών που δεν έχουν τη θέληση ή δεν είναι σε θέση να προχωρήσουν σε στενότερη ολοκλήρωση.

Βλέπε:

Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο
Ενισχυμένη συνεργασία
Σκληρός πυρήνας

Ευρώπη «πολλών ταχυτήτων»

Ο όρος Ευρώπη «πολλών ταχυτήτων» εκφράζει την ίδια έννοια όπως και ο όρος Ευρώπη «μεταβλητής γεωμετρίας», αλλά ενέχει την ιδέα ότι τα κράτη μέλη που δεν προκρίνουν σε πρώτη φάση να συμπράξουν με εκείνα που εργάζονται για μια στενότερη ολοκλήρωση θα μπορούν να τα ακολουθήσουν μεταγενέστερα.

Βλέπε:

Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο
Ενισχυμένη συνεργασία
Σκληρός πυρήνας